Australia වල ඉන්න, එහෙම නැත්නම් Australia වලට යන්න බලාපොරොත්තුවෙන් ඉන්න හැමෝම අනිවාර්යයෙන්ම දැනගන්න ඕනෙ දෙයක් තමයි මේ දවස්වල එහේ තියෙන Economic situation එක. අලුත්ම analysis එකකට අනුව Australian households ගොඩක් ලොකු economic strain එකකට (ආර්ථික පීඩනයකට) මුහුණ දීලා තියෙනවා.
Committee for Economic Development of Australia (CEDA) එකෙන් කරපු අලුත්ම research එකකින් පෙන්වලා දෙන්නේ, ඕස්ට්‍රේලියානුවන්ගේ ආර්ථික පීඩනය (Economic misery) නැවතත් post-pandemic high level එකකට ඇවිත් තියෙනවා කියලයි.
මෙහෙම වෙන්න ප්‍රධාන හේතු 3ක් බලපාලා තියෙනවා. මේ තුනේ එකතුව තමයි “Misery Index” එක විදිහට හඳුන්වන්නේ.
1. Inflation (උද්ධමනය) ඉහළ යාම
2023 ඉඳන් inflation එක ටිකක් අඩුවෙලා ආර්ථිකය ටිකක් recover වෙමින් තිබුණත්, දැන් ඒ progress එක ‘completely reversed’ වෙලා කියලයි CEDA එක කියන්නේ. 2025 දී inflation එක Reserve Bank එකේ target range එකට (2%-3%) ආවත්, August වෙද්දි ඒක ආයෙත් 4% දක්වා වැඩි වෙලා තියෙනවා.
2. High Interest Rates
Inflation එක control කරන්න Reserve Bank එක මේ අවුරුද්ද ඇතුළත 4 වතාවක් interest rates වැඩි කරලා තියෙනවා. මේ නිසා official cash rate එක අවුරුදු 15කට පස්සේ වාර්තා වුණු highest level එකට ඇවිත්. 2026 අග වෙද්දි තව interest rate hike එකක් එන්න පුළුවන් කියලත් economists ලා expect කරනවා. මේ නිසා loans ගෙවන අයට, ගෙවල් ගන්න අයට financial pinch එක ගොඩක් තදින් දැනෙනවා.
3. Rising Unemployment
මේ ඔක්කොමත් එක්ක September මාසෙ වෙද්දී unemployment rate එක 4.7% දක්වා වැඩි වෙලා. මේක 2021 October වලට පස්සේ වාර්තා වුණු highest level එක. මාසයක් ඇතුළත employment එක 39,300 කින් අඩු වෙලා තියෙනවා වගේම, unemployed ගාණ 8,900 කින් වැඩි වෙලා. කොහොම වුණත්, CEDA එකේ head of economics, Liam Dillon කියන විදිහට labour market එක තාමත් යම්කිසි resilience එකක් පෙන්නන නිසා households වලට මේකෙන් පොඩි support එකක් ලැබෙනවා.
ඉදිරියට මොකද වෙන්නේ? (The Future Outlook)
CEDA එක expect කරන විදිහට මේ economic misery level එක අඩුම තරමේ 2028 වෙනකම් වත් historical averages වලට වඩා ඉහළින් තියෙයි. මේකට තියෙන එකම long-term remedy එක විදිහට ඔවුන් දකින්නේ Productivity growth එක boost කරන එකයි. ඒක ලොකු challenge එකක්.
high prices, ලොකු borrowing costs සහ ටිකෙන් ටික දුර්වල වෙන labour market එක නිසා Australian citizens ලට ඉස්සරහටත් ටිකක් අමාරු කාලයකට මුහුණ දෙන්න සිදුවෙන්න පුළුවන්.
