ඉරානය, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය අතර පවතින ගැටුම හේතුවෙන් තෙල් මිල ඉහළ යනු ඇතැයි යන බිය නිසා ඕස්ට්‍රේලියානුවන් වහාම ඉන්ධන පුරවා ගැනීමට උනන්දුවක් දක්වනවා.

ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට අනුව, ජාතීන් දෙක ඒකාබද්ධ මෙහෙයුමක් සිදු කළ අතර, දිවා කාලයේ මෙහෙයුමකදී පූර්වගාමී ප්‍රහාර කිහිපයක් දියත් කළ අතර එමඟින් ඉරාන Supreme Leader, Ayatollah Ali Khamenei සහ අවම වශයෙන් ඔහුගේ ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් 40 දෙනෙකු මිය ගොස් තිබෙනවා.

ටෙහෙරානය ඊශ්‍රායලයට සහ එක්සත් ජනපද කඳවුරු පිහිටා ඇති ගල්ෆ් ජාතීන්ට එරෙහිව පළිගැනීමේ ප්‍රහාර දියත් කළා. ප්‍රහාරවලින් 100 ගණනක් ජනතාව මිය ගොස් හා තුවාල ලබා තිබෙනවා.

එතැන් සිට ඉරානය Hormuz සමුද්‍ර සන්ධියේ තම පැවැත්ම ප්‍රකාශ කර ඇති අතර, ජාත්‍යන්තර වාණිජ නැව්වලට ඒ හරහා යා නොහැකි බව දන්වා තිබෙනවා.

Tit-for-tat ප්‍රහාර මධ්‍යයේ එය ප්‍රායෝගිකව වසා දමා ඇති බවට සමහර වාර්තා දක්වන අතර, එම මාර්ගයේ ගමනාගමනය 70% කින් පහත වැටී තිබෙනවා.

Tracking websites සහ අනෙකුත් මාධ්‍යවලට අනුව, ඕමාන් බොක්කෙහි අනෙකුත් යාත්‍රා බලා සිටින අතරතුර මාර්ගයේ තිබූ tankers කිහිපයක් ආපසු හැරී තිබෙනවා.

Hormuz යනු ලොව විශාලතම තෙල් නිෂ්පාදකයින් වන සෞදි අරාබිය, ඉරාකය, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, කුවේට්, කටාර්, බහරේන් සහ ඕමානය සම්බන්ධ කරන ප්‍රධාන නැව් මාර්ගයක්.

දිනකට බැරල් මිලියන 3 ක නිෂ්පාදනයක් සමඟ ඉරානය ජනවාරි මාසය වන විට සිව්වන විශාලතම නිෂ්පාදකයා වුණා.

නමුත් මෙම ගැටුම ගෝලීය සැපයුම් කඩාකප්පල් වීම පිළිබඳ බියක් ඇති කර ඇති අතර, මැද පෙරදිග හෝමූස් අල්ලා ගෙන ජනාධිපති ට්‍රම්ප්ට තර්ජනය කරනු ඇතැයි සැකයක් පවතිනවා.

මෙම මාර්ගය කිසිදු ජාතියකට අයත් වෙන්නේ නැහැ. කෙසේ වෙතත්, ඉරානය ප්‍රදේශයේ සිය හමුදා පැවැත්ම වර්ධනය කරමින් සිටින අතර එය ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ ගැටළු ඇති කරනවා.

US Department of Transportation Maritime Administration එක නැව්වලට ප්‍රදේශයෙන් ඉවත්ව සිටින ලෙස අනතුරු ඇඟවූ අතර, හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධිය වසා දමා ඇති බව ප්‍රදේශයේ යාත්‍රාවලට දැනුම් දී ඇති බව UK Maritime Trade Operations agency එක වාර්තා කර තිබෙනවා. ඉරානය මේ පිළිබඳව අදහස් දක්වා නැහැ.

මීට ප්‍රතිචාර වශයෙන් තෙල් මිල ඉහළ යනු ඇතැයි ලොව පුරා ආර්ථික විද්‍යාඥයින් බිය පල කරනවා.

“හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා තෙල් සැපයුම්වලට ඇති බාධා සැලකිල්ලට ගෙන, සිකුරාදා බටහිර Texas සඳහා තෙල් මිල $US67 සිට $US100 දක්වා ඉහළ යනු ඇත” යනුවෙන් AMP ප්‍රධාන ආර්ථික විද්‍යාඥ ෂේන් ඔලිවර් ABC වෙත පවසා තිබුණා.

හිටපු ජනාධිපති George W. Bush ගේ හිටපු ධවල මන්දිර බලශක්ති උපදේශක Bob McNally ද ඒ හා සමාන ප්‍රකාශයක් කරමින්, ඇමරිකානු ඩොලර් 5 සිට ඇමරිකානු ඩොලර් 7 දක්වා මූලික වැඩිවීමක් යෝජනා කර තිබෙනවා.

ඉදිරි දිනවලදී මෝටර් රථ හිමියන් තම මෝටර් රථවලට ඉන්ධන පුරවා ගත යුතු බව විශ්ලේෂකයෝ පවසනවා.

තෙල් බැරලයක් ඇමරිකානු ඩොලර් 10 කින් වැඩිවීම ඕස්ට්‍රේලියානු ඩොලර් වලින් ලීටරයකට ශතයක වැඩිවීමකට සමාන වෙනවා.

එනම් ඇමරිකානු ඩොලර් 67 සිට ඇමරිකානු ඩොලර් 100 දක්වා ඉහළ යාම ලීටරයකට අමතර ශත 33 ක් වැඩි වීමට හේතු වෙනවා.

“එබැවින් මැදපෙරදිග සිට චීනය දක්වා තෙල් ප්‍රවාහයට අඛණ්ඩ බාධා කිරීම් තිබේ නම්, එය චීනයේ ආර්ථිකයට සහ, බොහෝ විට, ඕස්ට්‍රේලියාවෙන් චීනයට ආනයනය කිරීම කෙරෙහි ඍණාත්මක බලපෑමක් ඇති කළ හැකියි” යනුවෙන් ඔලිවර් මහතා ABC වෙත පවසා තිබුනා.

ලෝකයේ LNG වලින් 1/5ක් ද හෝමූස් හරහා ගමන් කළ අතර, ඒ අනුව ඔලිවර් මහතා ගෑස් සඳහා ඉහළ දේශීය මිලක් ද යෝජනා කර තිබෙනවා.